NIEUWJAARSBABY VOOR BONOBOGROEP VAN ZOO PLANCKENDAEL

ZOO Planckendael kon zich geen betere start van het nieuwe jaar wensen. Vannacht beviel bonobo Nayembi. Ze kreeg haar jong middenin de bonobogroep in het vernieuwde en uitgebreide bonoboverblijf in ZOO Planckendael en houdt het stevig tegen zich aan. ZOO Planckendael is de bonobo autoriteit in Europa en coördineert al meer dan 30 jaar het Europese kweekprogramma (EEP) van de bedreigde bonobo’s en beheert wereldwijd het stamboek.

Zwart bolletje op de buik

De eerste weken is het kleintje moeilijk te zien, zo zwart tegen zwart. Bovendien houden zowel moeder als jong elkaar stevig vast. Nayembi, 14 jaar oud, vlooit en zoogt haar jong liefdevol. In 2021 krijgen alle borelingen in Planckendael een naam met een W, en traditiegetrouw voor de bonobo’s een naam in Lingala of Swahili. “De groep telt 12 vrouwtjes, 7 mannetjes en de boreling.

Bedreigd

De mensapen zijn bedreigd, schattingen van het aantal bonobo’s in de natuur lopen uiteen van 15.000 tot 50.000. Bonobo’s komen enkel voor ten zuiden van de Congostroom. De dieren worden gedood voor hun vlees of gevangen en verkocht als gezelschapsdier. De grootste bedreiging is de vernieling van de tropische bossen waarin ze leven.

ZOO Planckendael coördineert wereldwijd stamboek

Met enthousiasme coördineert ZOO Planckendael al meer dan 30 jaar het Europese kweekprogramma (EEP) van de bedreigde bonobo’s en beheert wereldwijd het stamboek. Zo bepaalt Planckendael over de hele dierentuinwereld de samenstellingen van de groepen en de kweekcombinaties. In Mechelen werden al 20 bonobo’s geboren. Zekerheid rond het vaderschap in zo’n grote groep krijgt Planckendael pas na DNA-analyse van een haarstaal van de pasgeborene in het labo van het eigen wetenschappelijk centrum, Centre for Research and Conservation (CRC).

Eigen wetenschappers in Congo en bonobo-onderzoekscentrum in Planckendael

Sinds 1992 bestuderen wetenschappers van het eigen wetenschappelijk centrum (CRC) uit binnen- en buitenland het gedrag van bonobo’s in ZOO Planckendael. Nergens ter wereld kan er zo veel informatie worden vergaard. Door de grotere groep zijn er meer interacties, meer voer voor biologen, antropologen, psychologen en andere wetenschappers. Alles in functie van het kweekprogramma en het soortbehoud. De analyses helpen Planckendaels eigen wetenschappers in Congo, waar de dieren moeilijker te volgen zijn. Ze bestuderen er natuurlijk bonobogedrag en hun leefgewoonten. Er worden urine-, mest- en haarstalen verzameld voor DNA-onderzoek. De inspanningen van de dierentuinen zijn dan ook heel belangrijk om het voortbestaan van de soort veilig te stellen. Lees meer over het wetenschappelijk werk van ZOO Planckendael op www.ZOOScience.be.

Bron & foto's: Zoo/ Planckendael

Koningin Elisabethzaal, ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael blikken terug op een historisch coronajaar met donkerrode cijfers. Toch blijft abonneefamilie groeien.

De Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (KMDA) sluit dit historische coronajaar gehavend af. In 2019 ontvingen beide dierentuinen nog meer dan 2 miljoen bezoekers. Dit coronajaar telt slechts 53% bezoekers: een verlies van 1 miljoen ontmoetingen. Ook het Elisabeth Center met de gekende Koningin Elisabethzaal deelt in de klappen. Gelukkig tonen de abonnees hoop en vertrouwen, want beide dierentuinen kunnen rekenen op de onvoorwaardelijke steun van de grootste abonneefamilie van Europa. Hun aantal steeg zelfs met 1,6%, van 216 000 naar 220 000 fans.

Twee lockdowns, een beperkte capaciteit aan bezoekers, een hittegolf en een provinciale campagne om Antwerpen te mijden, wegen zwaar door op de werking van ZOO Planckendael, ZOO Antwerpen en het Elisabeth Center Antwerp. ZOO Serpentarium ging zelfs bijna niet open in 2020.

In totaal leed de KMDA in 2020 een geschat omzetverlies van €22 miljoen. In 2020 dwarsboomt het coronavirus alle ambities. Iedereen wordt geraakt, de KMDA niet in het minst. De balans is uit evenwicht, maar de betrokkenheid van abonnees en werknemers is groot.

Abonneefamilie groeit

De abonnees, de allergrootste en trouwste fans van ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael groeien uit tot 220 000 individuen. Daarmee kunnen de parken rekenen op de grootste dierentuinfamilie van Europa. “Fantastisch hoe onze familie ons ondersteunt in deze moeilijke tijden! Al die mooie en warme gebaren geven ons de moed om vol te houden en verder te gaan” vertelt algemeen directeur Dries Herpoelaert. ‘Al is het worstelen met de bezorgdheid over compensatie voor de toekomst’.

#ZOOsamen: een onverhoopt succes

Dat de dierenparken kunnen rekenen op veel fans wordt ook duidelijk in de verdubbeling van het aantal peters: een enorm succes. De KMDA startte een webshop www.ZOOsamen.be om de kosten van voeding en verzorging te helpen dragen. De vaste voedingskosten bedragen maandelijks € 900 000. Op ZOOsamen.be kan je venkel voor de okapi’s, wortelen voor de olifanten, zelfs een vispakket voor de zeehonden doneren. In coronatijd verhoogde het fiscaal voordeel van giften vanaf € 40 tijdelijk naar 60% in plaats van 45%. Eind 2020 stond er een 70 000 euro op de teller. Ook al is dit slechts voeding voor een aantal dagen, het initiatief is nobel en hartverwarmend. Enkele fans nemen zelfs privé-initiatieven en steunen op die manier. Alle kleine beetjes helpen.

2020 in ZOO Antwerpen

Het dierenleven liet zich in deze coronaperiode niet van de wijs brengen, het was druk in beide parken. ZOO Antwerpen opende de nieuwe, grote Savanne met het gerestaureerde Rundergebouw en ontving de twee witte neushoorns Timbo en Amiri. In de Mensapenvallei werd een tweede gorilla geboren. Nieuwe publiekslieveling Vizazi is een speelkameraad voor jonge Thandie. Een succes voor het kweekprogramma voor deze bedreigde mensapensoort waar ZOO Antwerpen actief aan deelneemt. Ook bij de chimpansees verwelkomde ZOO Antwerpen twee dames: Mia en Marit. Als stamboekhouder van de okapi’s was het druk door de aankomst van okapi’s Zaïre en Semuliki, die in het kweekprogramma een belangrijke rol gaan spelen. Verder zag een uniek kwartet flamingokuikens het leven, werden er drie zussen mississippi-alligators door het dak van het gerenoveerde Reptielengebouw getild en werden de nieuwe speelzones het Leeuwenpad en de Berenvallei ingespeeld.

2020 in ZOO Planckendael

In 2020 noteert ZOO Planckendael ook enkele belangrijke geboortes: kordofangiraf Valeye, Indische neushoorn Vaiana en bonobo Vyombo. Op de savanne verwelkomde ZOO Planckendael nieuwe giraffenkweekman Matombu en een nieuwe diersoort, de kritisch bedreigde mhorrgazellen. Bezoekers van het park konden tijdens de hittegolf genieten van de nieuwe speelzone aan de Kinshasaboot. De grootste ooievaarskolonie van België groeide voor het vijfde jaar op rij aan tot 180 vogels en 77 nesten.

2020 in Elisabeth Center Antwerp

Het Elisabeth Center Antwerp (ECA) huisvest de Koningin Elisabethzaal en het congrescentrum Flanders Meeting & Convention Center Antwerp (FMCCA), A Room with A ZOO op internationaal vlak. In 2020 bleef het aantal events en voorstellingen dramatisch laag. Sinds de lockdown in maart mocht het ECA op 15 september terug de deuren openen met een uitzonderlijke maximumcapaciteit van 1029 deelnemers. Sinds dan waren de evenementen op één hand te tellen.

ZOO Antwerpen nam het initiatief om een concertreeks ZOOlala te organiseren: de ZOO voor artiesten en artiesten voor de ZOO. De opbrengsten zouden naar de ZOO gaan. Op 23 oktober, de vooravond van de première, werd de capaciteit plots weer beperkt tot 200 personen. Eén concert konden en wilden we toch zeker laten doorgaan, alleen al om de goesting te behouden ook al betekende dit extra kosten en leden we verlies.

Nog meer evenementen werden geschrapt: geen gezellige ZOOmerbar in juli en augustus, geen lichtfestivals in beide parken.

Uitkijken naar 2021

Normaal kijken de parken met de jaarwisseling vooruit, naar de toekomst vol mooie plannen. Maar corona strooit roet in het eten, alles wordt herbekeken in de tijd. In beide dierentuinen worden de projecten voorlopig on hold geplaatst.Voor ZOO Antwerpen gaat dit over het Jubileumcomplex met ruimte voor de zeeleeuwen en twee bedreigde, grote kattensoorten, de sneeuwluipaarden en de amoertijgers. Voor ZOO Planckendael ligt het project met de orang-oetans voorlopig stil.

Bron: Zoo Antwerpen

Foto's: Jonas Verhulst/ Jokko

Bonobo Vyombo geboren in grote bonobogroep van ZOO Planckendael

Op één na grootste bonobogroep in Europa telt nu 19 individuen

In de nacht van 31 oktober op 1 november, net voor de tweede lockdown, beviel bonobo Kianga. Ze kreeg haar jong middenin de bonobogroep in het vernieuwde en uitgebreide bonoboverblijf in ZOO Planckendael en houdt het stevig tegen zich aan. Door deze geboorte telt de op één na grootste bonobogroep in Europa nu 19 individuen. De bonobo-autoriteit van ZOO Planckendael groeit nog.

VERRASSEND PAKKETJE

Kianga houdt haar kleintje zo dicht tegen zich aan, dat verzorger Joris het initieel zelf niet opmerkte: “Bij de ochtendroutine focus ik me zo op het dier dat ik het kleine, zwarte wezentje tegen haar buik eerst niet opmerkte. Ze heeft me mooi verrast!” Een pasgeboren bonobo weegt maar 1,3 tot 2 kilo. De eerste weken is het kleintje moeilijk te zien, zo zwart tegen zwart. Bovendien houden zowel moeder als jong elkaar stevig vast. Kianga vlooit en zoogt haar jong liefdevol. Nu we enkele weken verder zijn, kunnen de verzorgers het geslacht bevestigen: Het is een jongen en hij heet Vyombo. In 2020 krijgen alle borelingen in Planckendael een naam met een V, en  traditiegetrouw voor de bonobo’s een naam in Lingala of Swahili. “Niet eenvoudig. We kozen deze keer voor de schone klank en niet voor de betekenis, want dan zouden we kiezen voor ‘gereedschap’ of zelfs ‘vaat’” vertelt verzorger Joris lachend. De groep telt 12 vrouwtjes en nu 7 mannetjes.

ZOO PLANCKENDAEL COÖRDINEERT WERELDWIJD STAMBOEK

Met enthousiasme coördineert ZOO Planckendael al meer dan 30 jaar het Europese kweekprogramma (EEP) van de bedreigde bonobo’s en beheert wereldwijd het stamboek. Zo bepaalt Planckendael over de hele dierentuinwereld de samenstellingen van de groepen en de kweekcombinaties. In Mechelen werden al 19 bonobo’s geboren en deze of volgende maand verwacht Planckendael nog meer mooi nieuws. “Dan komt bonobo nummer 20 er aan, de 20ste boreling in Planckendael en de 20ste bonobo voor deze groep. Want ook vrouwtje Nayembi verwacht een kleintje”, vertelt verzorger Joris. Zekerheid rond het vaderschap in zo’n grote groep krijgt Planckendael pas na DNA-analyse van een haarstaal van Vyombo in het labo van het eigen wetenschappelijk centrum, Centre for Research and Conservation (CRC). De mannetjes Vifijo, Zamba en Habari zijn de kanshebbers.

EIGEN WETENSCHAPPERS IN CONGO EN BONOBO-ONDERZOEKSCENTRUM IN PLANCKENDAEL

Sinds 1992 bestuderen wetenschappers van het eigen wetenschappelijk centrum (CRC) uit binnen- en buitenland het gedrag van bonobo’s in ZOO Planckendael. Nergens ter wereld kan er zo veel informatie worden vergaard. Door de grotere groep zijn er meer interacties, meer voer voor biologen, antropologen, psychologen en andere wetenschappers. Alles in functie van het kweekprogramma en het soortbehoud. De analyses helpen Planckendaels eigen wetenschappers in Congo, waar de dieren moeilijker te volgen zijn. Ze bestuderen er natuurlijk bonobogedrag en hun leefgewoonten. Er worden urine-, mest- en haarstalen verzameld voor DNA-onderzoek. De inspanningen van de dierentuinen zijn dan ook heel belangrijk om het voortbestaan van de soort veilig te stellen. Lees meer over het wetenschappelijk werk van ZOO Planckendael op www.ZOOScience.be.

BEDREIGD

De mensapen zijn bedreigd, schattingen van het aantal bonobo’s in de natuur lopen uiteen van 15.000 tot 50.000. Bonobo’s komen enkel voor ten zuiden van de Congostroom. De dieren worden gedood voor hun vlees of gevangen en verkocht als gezelschapsdier. De grootste bedreiging is de vernieling van de tropische bossen waarin ze leven.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZOO Antwerpen strijdt mee tegen illegale handel tijdens Operatie Thunder

De wereldwijde handel in wilde dier- en plantensoorten heeft een grote impact op de biodiversiteit. Om dit probleem een halt toe te roepen, begeleidt ZOO Antwerpen het douanepersoneel van de luchthaven bij het herkennen van bedreigde diersoorten. Tijdens controles van de douane en CITES-experten van de FOD Volksgezondheid werden onder andere een gerookte aap en drie kilogram krokodillenvlees in beslag genomen. “Een serieuze inbreuk op de wet en potentieel gevaarlijk”, zegt Philippe Jouk van ZOO Antwerpen. “Net daarom blijft het belangrijk om de mensen te sensibiliseren.”

De vier controles vonden afgelopen september en oktober plaats in het kader van ‘Operatie Thunder 2020’. Deze internationale operatie wordt jaarlijks door Interpol en de Werelddouaneorganisatie op poten gezet met als doel om de handel in illegale dieren en planten aan banden leggen. België inspecteerde dit jaar de bagage van reizigers uit West- en Centraal Afrika. Tijdens deze controles werd het douanepersoneel van Brussels Airport bijgestaan door de CITES-experten van de FOD Volksgezondheid en het wetenschappelijk comité van CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora). In België regelt de cel CITES van de FOD Volksgezondheid de internationale handel in bedreigde diersoorten. Onder andere Philippe Jouk van ZOO Antwerpen hielp hen om illegale van niet-illegale bagage te onderscheiden.

Gerookte aap en krokodillenvlees

De wereldwijde handel in wilde planten- en diersoorten is een lucratieve activiteit waarvan de omzet geschat wordt op miljarden euro’s per jaar. Als deze handel niet gecontroleerd of gereglementeerd wordt, kan die een bedreiging voor het voortbestaan van deze soorten in de natuur vormen. Doelgerichte controles van de douanediensten moeten voorkomen dat bedreigde dieren en planten, bushmeat, wild vlees uit de tropen, ivoor of koraal het land binnenkomen of vanuit Brussel verder reizen. De buit van de controles die afgelopen september en oktober onder leiding van CITES werden uitgevoerd, was niet min. “Eén passagier had een volledig gerookte aap bij zich, die bedoeld was als voeding. Bij een andere reiziger vonden we drie kilogram krokodillenvlees”, zegt Jouk. “Wanneer we vaststellen dat de import niet conform de wetgeving is, wordt door de douane een proces-verbaal opgesteld. Daar hangen flinke boetes aan vast.”

Gevaar

Elk jaar komt naar schatting 44.400 kilo bushmeat aan op Brussels Airport. De illegale import van vlees van wilde dieren uit de tropen is nefast voor de biodiversiteit en vormt een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. “Sommige apensoorten of antilopen zijn met uitsterven bedreigd. Door hun vlees te eten of te verhandelen, komen deze diersoorten nog meer onder druk te staan”, zegt Jouk. “Daarnaast is woudvlees een potentieel gevaar voor de volksgezondheid. Het kan ziektes zoals apenpokken of virale infecties het land binnenbrengen.” Al het in beslaggenomen materiaal wordt in opdracht van de douane door een gespecialiseerde firma vernietigd.

Delicatesse

De drijfveren om wild vlees Europa binnen te brengen, zijn talrijk. “Bepaalde vleessoorten worden als delicatesse beschouwd en leveren flink wat geld op. Voor andere reizigers is het vlees een herinnering aan thuis. Ook traditie en cultuur spelen een belangrijke rol.” Toch ziet Philippe Jouk een positieve evolutie. “Vandaag wordt er tijdens controles al veel minder in beslag genomen dan een aantal jaren geleden. Het is duidelijk dat de controles en heldere wetgeving hun vruchten afwierpen”, concludeert Jouk.

Bron: ZOO Antwerpen

Foto's: ZOO/Jonas Verhulst

Jonge Zweedse Mia en Marit verrijken de chimpanseegroep in ZOO Antwerpen

Nieuwe chimpansees Mia en Marit arriveerden samen met hun verzorger in ZOO Antwerpen. Deze jongedames van 12 en 14 jaar oud komen de groep van tien chimpansees in de Mensapenvallei verrijken. ZOO Antwerpen neemt deel aan het EEP (EAZA Ex-situ Programme), het Europese kweekprogramma voor chimpansees en mag op termijn uitkijken naar een kweekaanbeveling.

ZOO Antwerpen is heel blij met de komst van deze twee jongedames. Met hun introductie zal de groep aanzienlijk verjongen. Curator Sarah bevestigt: “Ook in de natuur zijn in een chimpanseegroep alle leeftijdsklassen vertegenwoordigd. De dynamiek die hun komst zal geven, zal de ganse groep verrijken en hun welzijn nog verbeteren.” Bij chimpansees moet het leiderschap en de onderlinge hiërarchie constant bevestigd worden met veel kabaal en veel beweging. Strijd en imponeergedrag is in een chimpanseesamenleving gezonde en dagelijkse kost. “Deze introductie zal hun sociale structuur ten goede komen!”

Uitzwaaien

Curator Sarah vertelt de beweegredenen van hun vertrek uit Zweden: “De twee vrouwtjes werden vruchtbaar en verlaten dan, net zoals in de natuur, hun geboortegroep om aan te sluiten bij een andere groep om zich daar voort te planten. Mia en Marit zijn van karakter niet uitgesproken dominant, wat hen een mooie plaats in onze groep kan geven. Toch blijft het onvoorspelbaar hoe dieren op elkaar reageren.” Hun verzorger begeleidde de chimpansees op hun reis uit Kolmården Zoo in Zweden en blijft de eerste dagen in Antwerpen om zowel de dieren als de verzorgers te steunen en te helpen om elkaar beter te leren kennen.

Introductie

Eind vorig jaar kreeg de Antwerpse chimpanseegroep van vijf mannen en twee vrouwen al het gezelschap van drie vrouwen. Zo verbeterde de geslachtsratio en de groepsgrootte. De introductie nam één maand in beslag en was heel succesvol. De groep is meer in evenwicht en bij de mannen profileerde zich een duidelijke baas: Arnold. Je leest meer over deze introductie op het wetenschappelijk platform www.zooscience.be. ZOO Antwerpen boogt op deze ervaring en verwacht dat deze introductie meer tijd zal vragen.

Aangeleerd gedrag

Bij chimpansees, net als bij gorilla’s, is oudergedrag en de zorg voor hun jongen niet aangeboren. Ze moeten dit gedrag bij andere vrouwtjes zien en na-apen. Mia en Marit zijn samen opgegroeid in een grote groep. Ze hebben de ervaring beleefd, hopelijk mogen ze op termijn deze zelf in praktijk brengen. Curator Sarah: “Na een succesvolle introductie zal er nog wat tijd overgaan tot Mia en Marit helemaal gesetteld zijn. Kunnen we daarna beginnen dromen van kleine chimpanseetjes?”

Bron: ZOO/Antwerpen

Foto's: Kolmarden zoo/ Jonas Verhulst

Concerten ZOOlala, veilig en coronaproof ZOO voor de artiesten, artiesten voor de ZOO

ZOO Antwerpen en artiesten van bij ons bundelen hun krachten en blazen het stof van het podium in de Koningin Elisabethzaal met een wervelend live optreden! De ZOOlala Band met special guests Johan Verminnen, Barbara Dex, Jean Bosco Safari, Bart Peeters, Sandrine en Natalia. Al deze artiesten geven elke avond het beste van zichzelf en knallen hun grootste hits de zaal in. De presentatie is in veilige handen van Ivan Pecnik. Wees er snel bij! Kom uit je kot en mis deze unieke kans niet om dit jaar toch nog een veilig, coronaproof, live concert te beleven! Deze fantastische voorstelling met 9-koppig live orkest vindt plaats op 24, 25, 29 en 31 oktober 2020. Cultuur en muziek zitten verweven in het DNA van de ZOO. Mensen samenbrengen en verbinden is wat we doen. Daarom willen we artiesten van bij ons een hart onder de riem steken met dit initiatief. En ook andersom. Artiesten steunen de ZOO. De opbrengst van deze concerten dient als steun voor ZOO Antwerpen. Wil je de ZOO nog extra steunen? Klik dan bij je aankoop nog een extra steunkaart aan en steek onze werking zo nog een hart onder de riem.

KOOP NU JE TICKETS

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Blije berberapen op Werelddierendag: opgevangen berberapen vertonen weer natuurlijk gedrag in ZOO Planckendael  Wetenschappelijke analyse toont aan dat getraumatiseerde dieren hersteld zijn

Zondag 4 oktober is het Werelddierendag. Dé dag waarop extra aandacht besteed wordt aan de dieren. Extra aandacht die de familie berberapen, in 2019 opgevangen in een gloednieuw verblijf in ZOO Planckendael, dubbel en dik verdient. De groep vertoont namelijk hetzelfde gedrag als in de natuur. Dat blijkt uit maandenlange nauwgezette observaties en wetenschappelijke analyses. De dieren kwamen uit een illegaal kweekcentrum in Polen.

In 2019 adopteerde ZOO Planckendael een familie berberapen. De zeven geelbruine apen namen hun intrek in een nieuw verblijf, helemaal in Marokkaanse sferen.  De apen werden in 2017 in Polen gered uit een illegaal kweekcentrum. Zo kwamen ze bij stichting AAP en daarna bij het Natuurhulpcentrum in Opglabbeek terecht. Zij zochten een goede opvang voor de dieren in nood en vonden deze in ZOO Planckendael. ZOO Planckendael neemt deel aan het Europese kweekprogramma voor de bedreigde soort.

Berberapen leven in het Atlasgebergte in Noord-Afrika (Marokko en Algerije) tot op 2.000 meter hoogte. Er zijn nog maar zo’n 10.000 dieren over. De laatste 30 jaar is hun aantal met 65% afgenomen. Niet alleen wordt hun leefgebied door de mens ingepalmd, de dieren worden ook illegaal verhandeld als huisdier. Ook in Europa. Als de eigenaar ze niet meer wil, komen ze vaak in opvangcentra terecht of in dit geval in illegale kweekcentra.

ZOO Planckendael wilde - naast het opvangen - ook weten hoe de dieren het stelden na hun nare ervaringen in het illegale Poolse kweekcentrum. De groep dieren leefde er in erbarmelijke omstandigheden en in slechte verblijven. De wetenschappers van het Centre for Research and Conservation (CRC), het wetenschappelijk onderzoekscentrum van ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael, kwamen tot de conclusie dat ze zich gedragen zoals ze dat in de natuur zouden doen. Dit is een teken dat zij zich in hun nieuwe thuis prima op hun gemak voelen.

Sociale interactie in kaart brengen

De groep berberapen bestaat uit 3 mannen en 4 vrouwen. In totaal werd het gedrag van de dieren ruim 166 uur geobserveerd en gedocumenteerd. Hiervoor werd gebruik gemaakt van een tablet met gestandaardiseerde digitale observatieprotocollen in ‘ZooMonitor’, een geavanceerde webapplicatie om diergedrag te observeren, te noteren en te analyseren. “Hiermee kun je bijvoorbeeld noteren welke gedragingen elk individueel dier vertoont, op welk moment, welke dieren interacties hebben met elkaar en waar ze zich bevinden”, legt Marina Salas uit, dierenwelzijnswetenschapper bij ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael. “Zo kan je een bepaald dier selecteren en aangeven of het aan het klimmen of aan het eten, aan het spelen of zelfs aan het slapen is. Hun sociale interacties kunnen onderzocht worden door gedetailleerd te noteren hoe de dieren met elkaar omgaan. Zulke sociale interacties geven een heel goede indicatie in hoeverre de dieren zich al dan niet op hun gemak voelen in de nieuwe situatie.”

Elke observatiesessie van het gedrag van één dier duurde vijftien minuten. “Daarnaast maakten we elke vijf minuten scans waarbij we twee dingen noteren: de onderlinge afstanden tussen de dieren en de exacte plaats waar ze zich bevonden in het verblijf”, legt Salas uit. “Bij primaten geeft de afstand waarop ze zich van elkaar bevinden veel prijs. Hun exacte locatie in het verblijf werd via een tablet vastgelegd op een interactieve kaart.”

Weinig agressie

De wetenschappers ontdekten dat de dieren voldoende ruimte en genoeg mogelijkheden hebben om natuurlijk gedrag te ontwikkelen. “Eigenlijk is hun vertoonde gedrag meer dan positief. Zo vlooien ze bijvoorbeeld heel erg vaak, er is weinig agressie, ze zijn actief en er werd veel speelgedrag gezien. Allemaal goede tekens”, zegt Salas. “De notities op de interactieve kaart werden omgezet in een ‘heatmap’ waarop we aan de hand van kleurschakeringen kunnen zien waar de dieren de meeste tijd doorbrengen. Deze kaart en de gedragsobservaties stellen ons in staat om te bepalen of de dieren het verblijf optimaal gebruiken. Bovendien geef het ons de mogelijkheid om in te schatten wat er zou gebeuren mocht de groep in de toekomst uitbreiden, waardoor de sociale relaties wijzigen. Bij problemen kunnen we dan een beroep doen op onze eerder vastgelegde observaties en ervaringen.”

Salas zegt erg tevreden te zijn met de resultaten van de studie. “We wisten eigenlijk niet wat we konden verwachten, zowel de dieren als hun verblijf waren nieuw voor ons. Het is belangrijk om het welzijn van de dieren op een objectieve manier in kaart te brengen. Vooral wanneer ze in een nieuw verblijf komen, is het van het grootste belang om aan de hand van objectieve wetenschappelijke informatie meer inzicht te krijgen in hun gedrag, hoe ze gebruik maken van het verblijf en hun algemeen welbevinden. We zijn heel erg blij dat de dieren het zo goed doen.”

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ZOO Antwerpen lanceert concertreeks ZOO La La in Koningin Elisabethzaal

De ZOO voor de artiesten en de artiesten voor de ZOO 

ZOO Antwerpen en artiesten van bij ons bundelen hun krachten en blazen het stof van het podium in de Koningin Elisabethzaal met een wervelend optreden van de ZOO La La Band. ZOO Antwerpen heeft cultuur en muziek in haar DNA en wil artiesten van bij ons een hart onder de riem steken met dit initiatief. En ook andersom. Artiesten steunen de ZOO. Helemaal coronaproof en veilig genieten van de ZOO La La Band.  Special guests zijn Johan Verminnen, Barbara Dex, Jean Bosco Safari, Bart Peeters, Sandrine en Natalia. De presentatie is in handen van Ivan Pecnik. De nieuwe concertreeks vindt plaats op 24, 25, 29 en 31 oktober 2020. Mis deze kans niet en kom op een veilige manier deze fantastische voorstelling beleven met 8-koppig live orkest. www.koninginelisabethzaal.be

De opbrengst van deze concerten dient als steun voor ZOO Antwerpen.

Coronaproof concerteren

Bij de bouw van de nieuwe Koningin Elisabethzaal in 2016 zijn de modernste technieken gebruikt die nu in deze coronatijden heel wat extra voordelen bieden. Deze moderne concertzaal voorziet in een performant HVAC-verluchtingssyteem (heating, ventilation and airconditioning) dat zijn gelijke niet kent. Drie keer per uur wordt er 100% verse buitenlucht aangevoerd. Dankzij haar hoge plafonds biedt de zaal naast de gekende, uitmuntende akoestiek een enorm groot volume (22.000 m³) in vergelijking met andere zalen met dezelfde oppervlakte. Op elke stoel in de zaal (ook de balkons) garandeert de Koningin Elisabethzaal een goede geluidsontvangst en een prima zicht op het podium.

Ook buiten de concertzaal biedt het complex ruimte genoeg om de bezoekers veilig te ontvangen. De zaal en haar Atrium zijn zeer ruim waardoor afstand houden heel makkelijk wordt. Drie aparte ingangen en een persoonlijke begeleiding naar je plaats garanderen een veilige beleving. Vaste routes worden uitgetekend zodat de bezoekers zich op een gecontroleerde en veilige manier kunnen verplaatsen. Bovendien beschikt het complex over ruime sanitaire blokken.

De concertzaal treft uitgebreide maatregelen om een bezoek zo veilig mogelijk te laten verlopen. Zo is het dragen van een mondmasker verplicht in heel het complex en wordt op de nodige plaatsen handgel voorzien. Daarnaast vraagt de zaal aan de bezoekers om steeds een afstand van 1,5 meter te bewaren. Wie ziek is, wordt gevraagd thuis te blijven. Elk concert wordt in detail geanalyseerd aan de hand van het COVID-eventprotocol. Bij elk concert is steeds een opgeleide COVID-manager aanwezig die de situatie constant evalueert en bijstuurt.

Al deze positieve elementen maakten dat de Koningin Elisabethzaal een uitzondering vroeg en kreeg van de Vlaamse overheid om haar capaciteit aan bezoekers te verhogen naar 1029 concertgangers op basis van de ruimtelijke en technologische troeven waarover de zaal beschikt. Dat komt neer op een 50% bezetting van de zaal.

Muziek verbindt

“Muziek verbindt. De Koningin Elisabethzaal is gebouwd om mensen bij elkaar te brengen en te verwonderen. Dat hebben we meer dan ooit nodig. Mensen kijken er naar uit om terug buiten te komen en samen met anderen veilig te genieten van een liveconcert. Wat kijk ik er naar uit” zegt Anja Stas, initiatiefneemster van de concertreeks ZOO La La.

Deze unieke concertreeks wil een eerste uitnodiging zijn voor alle fans van muziek, van rock, pop, soul tot klassiek. Artiesten van eigen bodem reiken de hand op een veilige manier aan heel Vlaanderen: kom en geniet. Laten we zorgen voor mekaar en op deze fantastische plek een bruisend stukje muziek en cultuur serveren.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

BONOBOGROEP IN ZOO PLANCKENDAEL IS GROTER DAN OOIT

In het bonoboverblijf in ZOO Planckendael wordt er meer dan ooit geslingerd en geklauterd. De huidige groep kreeg het gezelschap van maar liefst 5 nieuwe bonobovrouwen. Dat zorgt voor extra girlpower én leven in de brouwerij. Nooit eerder was de bonobogroep zo groot. Met de komst van de 5 nieuwelingen is de bonobogroep van ZOO Planckendael uitgegroeid tot de op één na grootste groep van Europa.

Met 18 zijn ze intussen, de bonobo’s in ZOO Planckendael. Een jaar na de opening van Expeditie Bonobo, het vernieuwde en uitgebreide bonoboverblijf kregen bonobo’s Djanoa, Unabii, Hortense en co het gezelschap van vijf nieuwe dieren. Nayembi (14 jaar) en dochter Nila (4 jaar) komen uit de zoo van Frankfurt, Binti (25 jaar) verhuisde met kleintjes Bina (5 jaar) en Balina (9 maanden) vanuit Keulen. Bonobo’s zijn heel belangrijk voor ZOO Planckendael. De dierentuin is internationaal stamboekhouder en Europese coördinator van het kweekprogramma en bepaalt dus over de hele dierentuinwereld welke bonobo er met welke bonobo jongen mag krijgen. Met de komst van Nayembi heeft de dierentuin waardevolle genen in huis. Ze is de enige nog levende nakomeling van bonobo Mobikisi, een van de laatste dieren uit de natuur. Deze bloedlijn is daarom erg belangrijk.

Grote groep

Nooit eerder slingerden er zoveel mensapen rond in het bonoboverblijf. Dat is goed nieuws, want ook in de natuur leven deze intelligente primaten samen in grote groepen. “De groepsuitbreiding zorgt voor meer sociale interactie tussen de zeven families”, zegt verzorger Joris. “Door hun gedrag nauwkeurig te observeren, leren onze wetenschappers de soort nog beter kennen.” Via een ingenieus camerasysteem kunnen zowel de onderzoekers als de verzorgers het reilen en zeilen in de binnenverblijven op de voet volgen, zonder de dieren te storen. De nieuwe bewoners voelen zich al helemaal thuis in hun nieuwe, ruime verblijf. Nayembi, Binti en de kleintjes kunnen heel wat verschillende plekjes ontdekken. Ze kunnen kiezen tussen 7 verschillende locaties, gecombineerd met het eiland buiten. De dieren bepalen daardoor zelf of ze elkaars gezelschap opzoeken of zich liever even afzonderen, net zoals in de natuur.

ZOO SCIENCE: eigen wetenschappers in Congo en Bonobo-onderzoekscentrum in ZOO Planckendael

Sinds 1992 bestuderen wetenschappers van ons eigen CRC (Centre for Research and Conservation) uit binnen- en buitenland het gedrag van bonobo’s in ZOO Planckendael. Nergens ter wereld kan er zo veel informatie worden vergaard. Door de grotere groep zijn er meer interacties, meer voer voor biologen, antropologen, psychologen en andere wetenschappers. Alles in functie van het kweekprogramma en het soortbehoud.

De analyses helpen Planckendaels eigen wetenschappers in Congo, waar de dieren minder gemakkelijk te volgen zijn. Ze bestuderen er natuurlijk bonobogedrag en hun leefgewoonten. Er worden urine-, mest- en haarstalen verzameld voor DNA-onderzoek. De inspanningen van de dierentuinen zijn dan ook heel belangrijk om het voortbestaan van de soort veilig te stellen. Lees meer over het wetenschappelijk werk van ZOO Planckendael op www.ZOOScience.be.

Introductie

De introductie van de 5 nieuwe inwoners gaat niet over één nacht ijs. “We zetten de dieren nooit zomaar bij elkaar. Dat gebeurt volgens een bepaalde werkwijze. Eerst verkennen de dieren hun nieuwe verblijf. Nadien maken ze kennis met een klein groepje dieren die lager in de rangorde staan. Vlooien, elkaars vacht schoonmaken zijn tekenen van een vlotte integratie”, zegt verzorger Joris. “Wanneer de dieren schreeuwen, elkaar achternazitten of zelfs bijten, zoeken we naar andere manieren om hen in de groep te brengen. Dat gebeurt steeds met respect voor het ritme van de dieren.”

Meisjes aan de macht

De nieuwe groep telt 12 vrouwtjes en ‘slechts’ 6 mannetjes. Bij bonobo’s zwaaien de vrouwen de plak. Vrouwtjes hebben een hogere status en domineren de mannen. Ze sluiten vriendschappen en spannen samen om de mannen te overheersen. “Het is afwachten welke impact de komst van de nieuwe dieren op de huidige hiërarchie heeft”, aldus verzorger Joris. “Die kan wijzigen, maar de kans bestaat dat de nieuwelingen zich achter de dominante vrouw Djanoa scharen waardoor ze haar positie in de groep behoudt.” Eén ding is zeker, bij bonobo’s is het nooit saai. De intelligente mensapen ravotten, klimmen, vlooien, ruziën en leggen het nadien weer bij. Vaak doen ze dat door met elkaar te paren. Bonobo’s gebruiken seks als middel om spanningen binnen te groep op te lossen. Ze doen het als begroeting, om hun sociale status te bevestigen, affectie te tonen, zich af te reageren, of om stress tegen te gaan.

Bedreigd

De mensapen zijn bedreigd, schattingen van het aantal bonobo’s in de natuur lopen uiteen van 15.000 tot 50.000. Bonobo’s komen enkel voor ten zuiden van de Congostroom. De dieren worden gedood voor hun vlees of gevangen en verkocht als gezelschapsdier. De grootste bedreiging is de vernieling van de tropische bossen waarin ze leven.

Bron: Zoo/Planckendael

Foto's: Jonas Verhulst

UNIEK: Recordaantal flamingokuikens in ZOO Antwerpen

Deze zomer werd een recordaantal flamingokuikens geboren in ZOO Antwerpen. Niet lang nadat Vega en Vida zich een weg doorheen hun ei pikten, kregen de pluizige diertjes het gezelschap van twee nieuwe kuikens: Vista en Viento. De vier donzige steltenlopers stellen het goed en zetten hun eerste stapjes op het groene gras van het flamingoverblijf. “De introductie in de groep is vlot verlopen”, klinkt het bij de verzorgers. “Die vier kuikens samen, dat is een prachtig en bovendien uniek gezicht.”

Er heerst een gezellige drukte bij de Cubaanse flamingo’s aan de ingang van de dierentuin. Eerder deze zomer verwelkomde ZOO Antwerpen flamingokuikens Vega en Vida, niet veel later kregen ze het gezelschap van nog eens twee kleintjes: Vista en Viento.

Eerste stapjes

De vier kuikens leefden de afgelopen weken samen met hun ouders in een afgescheiden perk, op afstand van de groep. Vandaag maakten de donzige dieren voor het eerst kennis met de rest van de kolonie en zetten ze hun eerste stapjes op het groene gras van het flamingoverblijf. “De vader van het jongste kuiken is bij de dieren gebleven en begeleidde hen rustig naar de groep”, klinkt het bij de verzorgers.

Babyboom

De vier flamingo’s vormen een uniek kwartet, want nooit eerder waren er tegelijkertijd vier kleintjes in de dierentuin te bewonderen. Meer nog, in 2018 was het bijna dertig jaar geleden dat een flamingokuiken in de ZOO werd geboren. Vorig jaar breidde de kolonie uit met twee kuikens. De groei van de kolonie is onder meer te danken aan de vernieuwing van het flamingoperk en de komst van jonge vogels uit andere dierentuinen. “Deze jonge, geslachtsrijpe dieren bouwden vlijtig aan nesten en legden eieren. Dat werkte stimulerend voor de hele groep”, zegt verzorger Heidi.

Succeskoppel

Toch is deze ongeziene groepsuitbreiding vooral de verdienste van één succeskoppel. Het zorgvuldig gekoppelde ouderpaar zorgde voor maar liefst drie bevruchte eieren, waarvan ze er één om de beurt zelf uitbroedden. Normaal gezien legt een flamingovrouwtje slechts één ei. “De andere twee eieren werden succesvol door foster- of pleegouders uitgebroed. Zij zullen de kuikens ook verder grootbrengen”, legt verzorger Heidi uit.
Met de komst van Vega, Vida, Vista en Viento telt de kolonie maar liefst veertig statige steltenlopers. “Het is enorm vertederend om de dieren allemaal samen te zien. Dit is een unieke gebeurtenis voor de ZOO.”

De Cubaanse flamingo’s en de ZOO zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De roze vogels zijn de eerste én de laatste dieren die bezoekers tijdens een uitstap naar aan de dierentuin zien. Het plein naast hun verblijf heet dan ook niet toevallig het Flamingoplein.

Bron: ZOO

Foto's: Jonas verhulst

NIEUW: ZOO Antwerpen verwelkomt twee witte neushoorns

Bedreigde bulldozers vinden nieuwe thuis in het historische Rundergebouw.

ZOO Antwerpen verwelkomt twee jonge witte neushoorns. Zij hebben zonet hun intrek genomen in het park. Om de dieren een ruime thuis te geven, voerde de dierentuin enkele indrukwekkende vernieuwingen door. De Savanne is nu dubbel zo groot en het historische Rundergebouw kreeg een nieuwe bestemming als neushoornverblijf.

Bezoekers van ZOO Antwerpen weten dat bij de Egyptische tempel de giraffen en zebra’s samenwonen. Door een nieuwe doorgang achter het Varkensgebouw is hun savanne nu meer dan dubbel zo groot. Aan de andere kant kreeg het domein voor het historische Rundergebouw een nieuwe bestemming: een thuis voor twee witte neushoorns.

“De giraffen blijven op hun gedeelte waar ze genieten van een nieuwe waterpoel. De zebra’s kunnen vlot de Savanne op en er de nieuwe indrukwekkende bewoners ontdekken”, legt coördinator Jan Dams uit. In de toekomst zullen ook antilopen en kleine zwijnen van het grote neushoornperk kunnen genieten. Een gemengde Savanne, net als in de natuur.

De komst van neushoorns Timbo uit het Franse Amneville en Amiri uit het Duitse Münster zorgt voor extra vernieuwingen. Op het nieuwe gedeelte van de Savanne is een modderbad en zandbaden voorzien. Dat is een echt genot voor neushoorns. Maar ook voor de antilopen en zebra’s zijn er plekjes voor zen-momenten gecreëerd. Daar kunnen de neushoorns niet komen, want de openingen tussen de rotsen zijn er smaller dan de dieren breed zijn. Zo kan elk dier even afstand nemen als het daar behoefte aan heeft. Zij zijn tenslotte de tweede zwaarste landdieren op aarde.

Bulldozers

De twee witte neushoorns zijn opmerkelijke bewoners in ZOO Antwerpen. “Maar vergis je niet. We zeggen wel ‘witte’ neushoorns, terwijl ze grijs zijn. Dat komt door een verkeerde vertaling uit het Afrikaans. Daarin hadden ze het over ‘wijd’, omdat die neushoorns een brede bovenlip hebben. De Engelsen verstonden ‘white’ in plaats van ‘wijd’ en zo komt de soort aan haar bizarre naam”, legt woordvoerder Ilse Segers uit.

“Beide dieren zijn jonge mannetjes, die tot wel 3.600 kilogram kunnen wegen en een voorste hoorn van wel 60 centimeter lang kunnen krijgen. Zij verlaten hun moeder rond de leeftijd van drie jaar. In de natuur vormen zij dan samen een tijdelijke groep met dieren van dezelfde leeftijd. Later kunnen zij er zelf op uit trekken om elders kweekman te worden,” legt coördinator Jan Dams uit. ZOO Antwerpen neemt met deze nieuwe bewoners dan ook deel aan het internationale kweekprogramma.

Verstevigd

De bedreigde bulldozers hebben niet alleen veel plaats, maar ook een stevig verblijf nodig. Om het historische Rundergebouw helemaal neushoorn-proof te maken, werden onder meer de vloer en de authentieke pilaren verstevigd. Dankzij de brede openingen kunnen de dieren gemakkelijk en veilig manoeuvreren. Maar dat is niet vanzelfsprekend, want de dieren nemen hun intrek in een gebouw dat geklasseerd is als historisch erfgoed.

“Nu combineren we onze waardevolle geschiedenis met de hedendaagse vereisten voor dierenwelzijn. Dat betekende een grondige renovatie van het interieur van het Rundergebouw. Ook langs de buitenkant is het vernieuwd. De historische stallen hebben een gerestaureerd rieten dak, kwalitatief houtwerk, nieuwe ramen en recent schilderwerk. In het totaal heeft de renovatie drie jaar geduurd”, zegt algemeen directeur, Dries Herpoelaert. Nu stralen de gebouwen weer de grandeur van de pittoreske cottagestijl uit, zoals architect Emile Thielens het in 1908 liet bouwen.

Oog van de naald

Het blijft bijzonder om neushoorns in de dierentuin te kunnen bezoeken want de soort kroop door het oog van de naald. Door de intensieve inspanningen van Afrikaanse reservaten leven er vandaag 18.000 witte neushoorns in de natuur. Toch is de witte neushoorn na meer dan 100 jaar bescherming niet uit de gevarenzone. Stroperij voor de illegale handel van hun hoorns maakt de diersoort kwetsbaar. Bovendien planten neushoorns zich langzaam voort, hun dracht duurt wel 16 tot 18 maanden. Het Europese kweekprogramma in dierentuinen is dan ook van essentieel belang om de populatie op peil te houden en de toekomst van deze magnifieke wezens te garanderen.

Weetjes

•         De hoorns van neushoorns zijn gemaakt uit keratine, net zoals onze nagels en haren. Ze kunnen maandelijks 1,5 centimeter groeien, maar slijten ook af.

•         De witte neushoorn heeft twee hoorns. De voorste is de grootste en kan wel 60 centimeter lang worden.

•         Ooit bestonden er 165 neushoornsoorten, nu nog vijf. De witte en zwarte neushoorn komen voor in Afrika. De Indische, Javaanse en Sumatraanse neushoorn in Azië. In ZOO Planckendael huisvesten we de Indische neushoorn.

•         In Azië zijn er volksgeloven die beweren dat de hoorn geneeskrachtige eigenschappen heeft. Dat is niet waar. Toch blijft wrede stroperij voor de hoorn de grote bedreiging voor de neushoorn.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------